Τέχνη: Η μικρή δεκατετράχρονη χορεύτρια

Τέχνη: Η μικρή δεκατετράχρονη χορεύτρια

Ίσως κάποιες από εμάς να γνωρίζουμε ήδη το αριστούργημα του Ντεγκά «Η μικρή δεκατετράχρονη χορεύτρια». Ίσως το έχουμε δει σε κάποιο βιβλίο, σε κάποιο πόστερ, σ’ ένα περιοδικό ή γιατί όχι; σε κάποιο μουσείο. Ίσως το μουσείο να ήταν στο Παρίσι ή το Λονδίνο ή τη Νέα Υόρκη ή σε κάποιο άλλο από τα μουσεία και πινακοθήκες που εκτίθεται.

Κάτι ακούγεται παράξενο σ’ αυτή την πρόταση, έτσι δεν είναι; Γιατί υποτίθεται πως τα μουσεία εκθέτουν μόνο πρωτότυπα έργα τέχνης, συνήθως ανεκτίμητης αξίας λόγω της μοναδικότητάς τους. Τί έχει συμβεί λοιπόν στην περίπτωση της μικρής δεκατετράχρονης χορεύτριας; Ποια είναι η γνήσια και ποιες τα αντίγραφα;

Αυτή την ιστορία θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας σήμερα: μια ιστορία που αφορά σ’ έναν μεγάλο καλλιτέχνη και μια μικρή χορεύτρια.

Η δημιουργία

Η μικρή δεκατετράχρονη χορεύτρια (La Petite Danseuse de Quatorze Ans) του Ντεγκά (Edgar Degas), φιλοτεχνήθηκε το 1880 και έχει ύψος περίπου ένα μέτρο. Το πρωτότυπο γλυπτό είναι φτιαγμένο από κερί. Μια μελέτη που έγινε στο έργο πριν λίγα χρόνια αποκάλυψε ότι ο καλλιτέχνης δε σμίλεψε καθόλου το δημιούργημά του. Χρησιμοποίησε μια σπάνια για την εποχή του μέθοδο, δουλεύοντας σε μεταλλικό σκελετό και χρησιμοποιώντας διάφορα μέσα όπως σκοινί και ύφασμα.

Ο Ντεγκά έντυσε τη μικρή του χορεύτρια με κορσέ και μια φούστα μπαλέτου φτιαγμένη από μουσελίνα, παπουτσάκια μπαλέτου και μια περούκα από αληθινά μαλλιά δεμένα πίσω με μια κορδέλα. Ολόκληρο το άγαλμα είναι καλυμμένο με κερί εκτός της φούστας και της κορδέλας που στολίζει τα μαλλιά της.

Τέχνη: Η μικρή δεκατετράχρονη χορεύτρια

Η ανταπόκριση

Όταν εκτέθηκε για πρώτη φορά στο Παρίσι ένα χρόνο μετά τη δημιουργία του, το κοινό δεν ενθουσιάστηκε με τη μικρή χορεύτρια. Αν και μερικοί κριτικοί εκθείασαν τον καινοτόμο τρόπο δημιουργίας του γλυπτού, οι περισσότεροι το έκριναν αρνητικά κυρίως λόγω του θέματος που απεικόνιζε: μια μαθήτρια χορού της Όπερας του Παρισίου ήταν ένα θέμα πολύ μοντέρνο για την κοινωνία της εποχής.

Εδώ θα πρέπει να αναφέρω πως τα κορίτσια που ασχολούνταν τότε με το μπαλέτο και το χορό, ανήκαν σε χαμηλότερες κοινωνικές τάξεις και θεωρούνταν χαλαρών ηθών μια και συχνά ικανοποιούσαν σεξουαλικά τους άντρες που τις επισκέπτονταν στα καμαρίνια τους μετά τις παραστάσεις ή κατά τη διάρκεια της πρόβας τους. Τις ονόμαζαν μάλιστα «μικρούς αρουραίους» και τις θεωρούσαν ανήθικες και διεφθαρμένες κι ας ήταν στην πραγματικότητα τα θύματα.

Η πρόθεση του Ντεγκά ήταν ν’ απεικονίσει μια νεαρή χορεύτρια γι’ αυτό που ήταν πραγματικά: γεμάτη όνειρα, ανυπομονώντας να ζήσει μια υπέροχη μαγική ζωή χορεύοντας μπαλέτο πάνω στη σκηνή. Το κοινό όμως, συνηθισμένο να βλέπει γυναικεία αγάλματα που απεικόνιζαν ηρωίδες ή θεότητες φτιαγμένα κυρίως από μάρμαρο δεν αγκάλιασε τη μικρή, καθημερινή χορεύτρια όπως θα επιθυμούσε ο δημιουργός της. Και την απέρριψε.  

Τα αντίγραφα

Το 1922, μετά το θάνατο του Ντεγκά, τα ανίψια και κληρονόμοι του παράγγειλαν και έφτιαξαν 28 μπρούτζινα αντίγραφα της μικρής χορεύτριας που σήμερα είναι διασκορπισμένα σε ολόκληρο τον κόσμο και βρίσκονται σε μουσεία, πινακοθήκες και ιδιωτικές συλλογές στο Λονδίνο, το Παρίσι, την Κοπενγάχη, τη Νέα Υόρκη, τη Βοστόνη κ.α. Τα αντίγραφα φοράνε κορδέλες στα μαλλιά τους και φούστες μπαλέτου από διαφορετικά υλικά, ανάλογα με το μουσείο στο οποίο βρίσκονται.

Το πρωτότυπο κέρινο έργο βρίσκεται στην Ουάσιγκτον και δεν εκτίθεται στο κοινό. 

Τέχνη: Η μικρή δεκατετράχρονη χορεύτρια

Η μικρή χορεύτρια

Κι ενώ υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ του πρωτότυπου αγάλματος και των μπρούτζινων αντίγραφων, υπάρχει ένα χαρακτηριστικό που έχουν κοινό: η περίεργη στάση που στέκεται η νεαρή χορεύτρια, με το μέτωπο ψηλά, τα μάτια μισόκλειστα και ένα σχεδόν ειρωνικό, ανεπαίσθητο χαμόγελο χαραγμένο στο πρόσωπό της.

Ο Ντεγκά χρησιμοποίησε τη Μαρί Βαν Γκόθεμ (Marie Geneviève van Goethem) ως μοντέλο για το συγκεκριμένο έργο, μια δεκατετράχρονη μαθήτρια χορού της Όπερας του Παρισιού. Ποιο ήταν όμως στην πραγματικότητα αυτό το νεαρό κορίτσι;

Η Μαρί

Η Μαρί γεννήθηκε το 1865 και ήταν κόρη μεταναστών από το Βέλγιο που ήρθαν στο Παρίσι ελπίζοντας σε μια καλύτερη τύχη. Ο πατέρας της ήταν ράφτης και η μητέρα της έπλενε ρούχα πλούσιων κυριών για να συμπληρώσει το εισόδημα της οικογένειας. Δυστυχώς όμως τα οικονομικά τους δεν πήγαν και πολύ καλά στη νέα τους πατρίδα με αποτέλεσμα να μετακομίζουν συχνά μην μπορώντας να πληρώσουν ούτε καν το ενοίκιό τους. Όταν η Μαρί ήταν περίπου 13 ετών, άρχισε τις σπουδές της σα χορεύτρια στην Όπερα του Παρισίου. Ο πατέρας της είχε ήδη πεθάνει και η μητέρα της πάλευε να μεγαλώσει τις τρεις της κόρες. Το εισόδημα της χορεύτριας βοήθησε λίγο, όχι χωρίς τίμημα όμως: η Μαρί ήταν ένας από τους «μικρούς αρουραίους» της εποχής της.

Κανείς δε γνωρίζει τι είδους σχέση ακριβώς είχε ο Ντεγκά με τη Μαρί. Σε πολλά γλυπτά, ζωγραφικά έργα και σκίτσα του όμως τη χρησιμοποίησε ως μοντέλο, έναντι κάποιας χαμηλής τιμής. Ανάμεσά τους «Η χορεύτρια με τη βεντάλια», «Η χορεύτρια ξεκουράζεται» και «Μάθημα χορού» με φυσικά πιο γνωστή τη «Μικρή δεκατετράχρονη χορεύτρια».

Λίγο μετά την έκθεση του περιβόητου αγάλματος, η Μαρί απολύθηκε από την Όπερα επειδή άργησε σε κάποιες πρόβες και από εκεί και πέρα χάνονται τελείως τα ίχνη της. Δεν είναι γνωστό τι έκανε στη συνέχεια ούτε πότε πέθανε, δυστυχώς όμως όλες οι ενδείξεις δείχνουν πως πιθανότατα ακολούθησε τα βήματα της μεγαλύτερης αδελφής της και έγινε ιερόδουλη αφήνοντας το «μικρό αρουραίο» να νικήσει την περήφανη, γεμάτη όνειρα χορεύτρια.

Κείμενο: Χρυσάνθη Ξηρουχάκη


Στο EveryWoman.gr χαιρόμαστε όταν θέλεις να αναδημοσιεύσεις κάποιο post μας. Θα σε παρακαλούσαμε όμως να αναφέρεις πάντοτε την πηγή βάζοντας ένα link, ώστε να γνωρίσουν κι άλλοι το blog/magazine μας. Ευχαριστούμε πολύ.

Όλα τα posts του EveryWoman.gr αφορούν στις προσωπικές μας απόψεις και είναι γραμμένα σύμφωνα με το δικό μας γούστο. Στόχο έχουν να σε εμπνεύσουν για κάτι καινούργιο. Θα χαρούμε πολύ να μας στείλεις και δικές σου προτάσεις και ιδέες στα σχόλια.

ΜΟΙΡΑΣΟΥ ΤΟ: